Trẩy hội chùa Phượng Vũ, xem kiệu quay dưới nước

Quần thể di tích lịch sử văn hóa Đền - Chùa Phượng Vũ được xây dựng từ đời nhà Lý, vào khoảng năm Đinh Tỵ, cách nay hơn 900 năm, là nơi tôn thờ đức Đệ Tam Thánh Tổ Lý triều Quốc sư Từ Đạo Hạnh và Vua Lý Thần Tông - người đã có công giúp dân trồng lúa, trồng dâu, cơi đê gieo hạt, đắp đê trị thủy, trừ đạo ôn hại lúa và chữa bệnh cứu người; truyền kinh giảng đạo, cứu độ chúng sinh. Người đã cùng với các vua nhà Lý, khuyến khích muôn dân, trăm họ trong việc phát triển nông nghiệp trên đất Kỳ Bố Hải Khẩu xưa, nay là vùng đất thuộc tỉnh Thái Bình cũ nay thuộc tỉnh Hưng Yên.

Đức Từ Đạo Hạnh quê ở làng Láng, quận Đống Đa, Hà Nội. Sau khi cùng hai người bạn tâm giao là Đỗ Giác Hải và Nguyễn Minh Không (tức Đức thánh hiện thờ tại chùa Keo và chùa Lạng, huyện Vũ Thư cũ) sang Tây Trúc học đạo và khổ công tu luyện. Từ Đạo Hạnh đã đạt tới lục trí thần thông, sau này trở thành Quốc sư Nhà Lý.

Từ đất phật Tây phương trở về, Từ Đạo Hạnh tiếp tục tu luyện tại chùa Quán Đính, núi Không Lộ tỉnh Sơn Tây xưa, nay là chùa Thầy tọa lạc trên núi Sài Sơn, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Người đã chọn nơi hành đạo là đất Phượng Vũ (Chùa Phượng Vũ, thôn Thọ Lộc, xã Minh Khai, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ). Những năm tháng tu luyện, hành đạo tại Phượng Vũ Tự, Đức Từ Đạo Hạnh đã vi hành khắp nơi. đi tới đâu người cũng giúp dân cấy lúa, trồng dâu nuôi tằm, trừ đạo ôn hại lúa, chữa bệnh cứu người và hoằng dương phật pháp.

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, Đền - Chùa Phượng Vũ là nơi che chở, hội họp và hoạt động của lực lượng cán bộ, bộ đội, dân quân, du kích khắp vùng thuộc địa phận huyện Thư Trì. Từ địa điểm trú ẩn bí mật này, nhân dân Thọ Lộc, Minh Khai đã nuôi dấu, cứu chữa cán bộ, chiến sĩ của ta làm điểm đừng chân, nghe ngóng và lợi dụng sơ hở của quân Pháp cùng bọn mật thám khắp vùng chọn thời cơ thích hợp vượt tuyến đường 10, nơi có các đồn, bốt, chốt giữ ác ôn của giặc Pháp để tiếp tục đi hoạt động và chỉ đạo phong trào cách mạng của địa phương.

Với bề dày lịch sử của khu Đền - Chùa cùng với công lao to lớn của Quốc sư Từ Đạo Hạnh và Vua Lý Thần Tông, Đền - Chùa Phượng Vũ đã được xếp hạng lịch sử văn hóa từ tháng 5/1993. Nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc, hàng năm ngôi chùa mở hội dịp đầu Xuân vào ngày mùng 9 và mùng 10 tháng Giêng âm lịch để tưởng nhớ công ơn Đức Thánh, người có nhiều công lao to lớn với dân, với nước và cầu cho quốc thái, dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Lễ hội đền - chùa Phượng Vũ diễn ra hằng năm với nhiều nghi thức và trò chơi độc đáo như: lễ thỉnh thánh, nam quan tế thánh, trò vật võ, chọi gà, cờ tướng, cờ người...

Người xưa có câu "Rước kiệu mùng chín tháng Giêng/Kiệu quay sông nước ngả nghiêng đất trời" để nhắc về Lễ hội đền - chùa Phượng Vũ. Điểm nhấn của lễ hội là màn rước kiệu dưới nước. Kiệu Song Loan, kiệu Long Đình và kiệu Lễ sẽ lần lượt được rước qua sông, ao miếu...

Mỗi kiệu có đoàn phù giá (người khênh kiệu) gồm 8 người. Đây là trai tráng trong làng từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt thanh niên độc thân hay đàn ông đã lập gia đình. Mùng 6 tháng Giêng Âm lịch dân làng sẽ xin lễ 6 hoặc 8 người trù bị cho đoàn khênh kiệu.

Kiệu được rước quanh làng, từ đình làng Thọ Lộc, thôn Thọ Lộc, xã Minh Khai, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình (cũ) trước ngày chính hội. Đến ngày chính hội, đoàn rước kiệu từ đình ra chùa.

Ba chiếc kiệu đi quanh làng sẽ lần lượt được rước xuống ao, hồ, sông, ruộng. Đoàn rước kiệu lội sông trước cổng chùa Phượng Vũ. Dù có ngập cả người dưới nước, đoàn phù giá vẫn tiến về phía trước, trên vai giữ chắc kiệu

Đoàn phù giá rước kiệu lội ruộng. Trai tráng đều đi chân trần.

Mỗi buổi rước thường kết thúc đúng giờ chính Ngọ, 12 giờ trưa, sau đó ba kiệu được quy tụ tại đền thánh Từ Đạo Hạnh. Tuy nhiên cũng có những năm nghi lễ kéo dài đến 15 giờ chiều. Lễ hội là dịp để người dân Thọ Lộc nói riêng và xã Minh Khai nói chung tụ họp, cùng thành kính dâng lễ lên thánh Từ Đạo Hạnh, cầu xin các vị thánh phù hộ cho cuộc sống nhân dân no đủ, bình an. Chính bởi sự độc đáo, ly kỳ, hấp dẫn trong nghi thức rước kiệu; nét tâm linh trong lễ hội chùa Phượng Vũ mà dù thời tiết mưa phùn hay gió rét cũng không thể cản bước hàng nghìn du khách thập phương tìm về Thọ Lộc, Minh Khai (cũ) nay là Thôn Thọ Lộc, xã Vũ Thư, tỉnh Hưng Yên xem rước kiệu quay trong lễ hội truyền thống của làng.