Chợ Nẽ – Phiên chợ độc đáo một năm chỉ mở một lần vào đầu xuân tại ngôi chùa cổ làng Nẽ Châu, xã Vũ Thư

Giữa lòng thôn Nẽ Châu, xã Vũ Thư, có một ngôi chùa mang tên Chùa Nẽ – không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh, là chốn thanh tịnh để người dân địa phương đến chiêm bái mỗi dịp lễ Tết, mà còn là nơi khởi nguồn cho một trong những nét đẹp văn hóa truyền thống đặc biệt bậc nhất của vùng: Chợ Nẽ – phiên chợ chỉ họp duy nhất một lần trong năm, vào sáng mùng 2 Tết Nguyên đán.

Khi sắc xuân tràn về khắp đất trời, muôn hoa đua nở, tiếng chim rộn ràng báo hiệu một năm mới bắt đầu, cũng là lúc phiên chợ Nẽ rộn ràng mở hội. Nam thanh nữ tú diện áo quần tươi mới, rảo bước về phía ngôi chùa cổ kính. Tiếng chuông chùa ngân vang từ sớm, hòa vào sương mai bảng lảng, như lời mời gọi thân thương nhắc mọi người về với chợ Tết quê hương.

Theo Ni sư Thích Đàm Minh – người đã gắn bó hơn ba thập kỷ với chùa Nẽ, thì từ mờ sáng, đã có nhiều người dân trong vùng đến chợ để nhận chỗ bày bán hàng hóa, trò chơi dân gian; sau đó vào thắp hương lễ Phật, rồi trở ra vui chợ đầu xuân trong không khí náo nhiệt và linh thiêng.

Nguồn gốc của phiên chợ Nẽ – ghi dấu một thời oanh liệt

Chợ Nẽ xuất hiện từ bao giờ ít ai còn nhớ. Nhưng theo một số tài liệu còn để lại thì vào mùa xuân năm Kỷ Dậu - 1789 cách đây hơn 235 năm khi đoàn quân do chủ tướng Nguyễn Kim Nho và phó tướng Trần Huyền cầm quân đi xuôi dòng sông Hồng Hà đánh đuổi quân Thanh ra biển, biến khỏi bờ cõi đất nước ta. Trên đường hành quân đánh đuổi giặc, vào ngày 30 Tết năm đó thì đi đến địa phận Trang Ðiền - nay là mảnh đất Bổng Ðiền, xã Tân Thuận. Vì đi đường xa, quan quân đều mệt và lương thực cũng gần hết nên chủ tướng Nguyễn Kim Nho cho đoàn quân nghỉ tại Bổng Ðiền. Sáng ngày mồng một Tết thì cho quân xuôi xuống bến Vều nghỉ thêm một ngày dưỡng sức và cùng với nhân dân trong vùng ăn Tết. Bước sang ngày mồng hai tết Nguyễn Kim Nho và Trần Huyền tổ chức mua thêm lương thực, chủ yếu là gạo và muối đồng thời vận động nhân dân giúp đỡ tại gò Ðống Cao. Sau khi mua và quyên góp đủ lương thảo, quan quân được dưỡng sức, bộ tướng Nguyễn Kim Nho và Trần Huyền quyết định thần tốc đuổi đánh quân Thanh, khiến chúng không kịp trở tay, hồn xiêu phách lạc tháo thân chạy ra biển về nước. Trong trận chiến oanh liệt này, phó tướng Trần Huyền đã bị thương rồi mất trên đường về tại bến Vều, được an táng ở làng Trà Sen. Nhớ công ơn và tưởng nhớ đến quan quân của Nguyễn Kim Nho, nơi Đống Cao nhân dân lập chùa đặt tên chùa Nẽ theo tên làng và hàng năm cứ vào ngày mùng 2 tết người dân trong vùng lại tổ chức phiên chợ đầu năm mua bán muối, gạo. Nét đẹp văn hóa với truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” này được địa phương gìn giữ, phát triển suốt hơn 235 năm qua.

Phiên chợ của sự gắn kết và lòng thành

Ngày nay, phiên chợ Nẽ không chỉ bán muối, gạo như thuở ban đầu, mà còn phong phú hơn với các nông sản, sản vật của nhiều vùng lân cận, đồ thủ công từ các làng nghề, cùng những món quà quê mộc mạc như bánh đúc, bánh tai mèo, bánh khúc… Các trò chơi dân gian như vật cổ truyền, chọi gà, hát văn... cũng được tổ chức vui tươi, hấp dẫn, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Chợ là nơi trao đổi hàng hóa, nhưng cũng là nơi gặp gỡ, cầu may, vãn cảnh, kết duyên. Những người già đi lễ Phật, đi chợ đầu năm để cầu một năm bình an, no đủ. Những đôi trai gái trẻ trung hẹn nhau bên chợ để trò chuyện, tâm tình, thậm chí nên duyên từ những phiên chợ xuân như thế.

Trong làn khói hương thoang thoảng, giữa không khí rộn ràng của một ngày đầu năm mới, Chợ Nẽ trở thành một phần ký ức đẹp của bao thế hệ – là nơi chứa đựng tình người, tình quê, là sợi dây vô hình gắn kết quá khứ – hiện tại – tương lai của vùng quê Nẽ Châu.

Giữ gìn một nét văn hóa đặc biệt

Nhờ sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền và nhân dân, những năm gần đây, chùa Nẽ được tu sửa khang trang, cảnh quan sạch đẹp, tạo không gian văn hóa tâm linh trong lành. Cùng với đó, phiên chợ Nẽ đầu xuân cũng được tổ chức bài bản, văn minh, giữ được nét truyền thống mà vẫn gần gũi với đời sống hiện đại.

Chợ Nẽ – nơi hội tụ của bản sắc văn hóa, tinh thần đoàn kết cộng đồng và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” – mãi là một điểm nhấn trong đời sống tinh thần của người dân xã Vũ Thư mỗi độ Tết đến, xuân về.